BSC/KPI THỰC CHIẾN · TS. LIU ĐỨC

Doanh số tăng 30% mà cuối năm tài khoản vẫn cạn tiền? Đo đúng vài chỉ số cốt lõi thay vì 50 KPI đối phó.

BSC/KPI thực chiến từ hơn 20 năm làm việc cùng ban lãnh đạo doanh nghiệp FDI Nhật, Hàn, Đài Loan và doanh nghiệp lớn Việt Nam. Mỗi buổi bạn mang về một công cụ dùng được ngay: từ chiến lược trên giấy đến con số, người chịu trách nhiệm và hành động mỗi tháng.

Xem 12 chuyên đề
1Tài chính & Dòng tiềnDoanh thu, lợi nhuận, dòng tiền2Khách hàng & Thị trườngThị phần, giữ chân, giá trị mang lại3Quy trình nội bộ & Năng suấtChất lượng, tiến độ, hiệu suất4Học hỏi, Con người & Hệ thốngNăng lực, văn hóa, dữ liệu
Bốn trụ cột BSC: đọc từ dưới lên, năng lực nền tạo quy trình tốt, quy trình tạo giá trị cho khách hàng, khách hàng tạo kết quả tài chính.
  • 12buổi thực chiến
  • 36tiết chuyên sâu
  • 10bộ Excel thực chiến
  • 3bài test năng lực thực chiến

NỖI ĐAU CỦA CEO

Có Tầm nhìn, có Chiến lược năm, nhưng mỗi phòng ban vẫn tự chạy một kiểu?

Xuống đến thực tế, mỗi phòng ban hiểu chiến lược theo cách của riêng mình:

  • Kinh doanh chỉ lo đẩy doanh số, bất chấp tồn kho và công nợ…
  • Sản xuất chỉ lo chạy sản lượng cho đẹp báo cáo…
  • Mua hàng chỉ lo ép giá rẻ, để vật tư về trễ…

Kết quả: CEO phải trực tiếp đôn đốc từng việc, còn mục tiêu của công ty thì mỗi tháng một xa.

1

Một hướng chiến lược duy nhất

Kéo tất cả phòng ban về cùng một hướng, xóa tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”.

2

Từ mục tiêu dài hạn đến việc làm hằng tuần

Chuyển mục tiêu Dài hạn – Trung hạn – Ngắn hạn (Năm, Quý, Tháng) thành đầu việc đo lường được mỗi tuần của từng bộ phận.

3

CEO thoát khỏi sự vụ

Điều hành doanh nghiệp bằng dữ liệu thay vì đi đôn đốc thủ công từng việc.

THÁP CHIẾN LƯỢC

Từ đỉnh xuống đến từng người, không đứt một tầng

Bảy tầng nối Sứ mệnh với việc làm hằng ngày. BSC/KPI thực chiến dạy bạn dựng đủ cả bảy.

1Sứ mệnh & Giá trị cốt lõiVì sao công ty tồn tại2Tầm nhìn dài hạn (5–10 năm)Đích đến lớn của doanh nghiệp3Chiến lược trung hạn (3–5 năm)Chọn nơi cạnh tranh và cách khác biệt4Mục tiêu ngắn hạn: Năm, Quý, ThángCon số công ty phải đạt5Bản đồ BSC 4 trụ cộtTiền, Khách hàng, Quy trình, Con người6KPI phòng banMỗi phòng một việc đo được hằng tuần7KPI cá nhânMỗi người biết hôm nay kéo công ty về đâu
Đọc từ trên xuống: mỗi tầng là lý do của tầng dưới. Đứt một tầng, mỗi phòng ban sẽ tự chạy một kiểu.

BỨC TRANH TOÀN CẢNH

Bốn sơ đồ kiến trúc tổng thể trước khi bạn chạm vào công cụ KPI

KPI chỉ đo được điều hệ thống đã vận hành. Bốn sơ đồ dưới đây cho bạn thấy giá trị chảy qua đâu, các thành phần nối nhau thế nào, việc đi qua những bộ phận nào và ai chịu trách nhiệm ở từng bước. Dùng thanh − | 100% | + ở góc trên bên phải mỗi khung để phóng to tới 180%, kéo hoặc vuốt để di chuyển.

1. Chuỗi giá trị doanh nghiệp

Mười một mắt xích từ nhu cầu thị trường đến doanh thu, lợi nhuận, cùng mười điểm bàn giao dễ đứt gãy và bốn vòng phản hồi.

Bản đồ chuỗi giá trị doanh nghiệp​Mười một mắt xích từ nhu cầu thị trường đến doanh thu, lợi nhuận và giá trị khách hàng; mười điểm bàn giao; bốn vòng phản hồi quay về chiến lược, sản phẩm và vận hành.​QUẢN TRỊ VÀ KIỂM SOÁT​M01 Chiến lược​M02 Điều hành​M03 Tổ chức​M13 Chỉ tiêu​M16 Rủi ro, tuân thủ​M17 Cải tiến​Nhu cầu thị​trường​Doanh thu​1​Chiến lược​sản phẩm​Lợi nhuận​2​Nghiên cứu​và phát​triển​Chất lượng ·​Chi phí​3​Hoạch định​​nhu cầu​Tồn kho · Giao​hàng​4​Mua hàng và​cung ứng​Chi phí · Giao​hàng​5​Sản xuất​Năng suất ·​Hiệu quả khai​thác thiết bị​6​Kiểm soát​chất lượng​Chất lượng​7​Kho vận​Tồn kho · Giao​hàng​8​Bán hàng và​phân phối​Doanh thu ·​Hiệu quả phân​phối​9​Dịch vụ​khách hàng​Chất lượng ·​Doanh thu​10​Doanh thu, lợi​nhuận và giá​trị khách hàng​Doanh thu · Lợi​nhuận​PH-04 Lỗi vật tư​PH-03 Thực tế so với dự báo​PH-01 · PH-02 Khách hàng → sản phẩm, nghiên cứu​PH-05 Kết quả kinh doanh → chiến lược​HỖ TRỢ​M04 Nhân sự​M05 Tài chính​M14 Quy trình và chuẩn​M15 Dữ liệu, công nghệ​Định hướng​Trực tiếp tạo giá trị​Kết quả​Điểm bàn giao (1–10)​Vòng phản hồi​Chỉ tiêu tham khảo ghi phía trên mỗi mắt xích​
Giá trị không mất bên trong từng khâu mà ở các điểm nối và các vòng phản hồi bị đứt.

2. Mô hình vận hành tổng thể

Tám thành phần nối nhau bằng quan hệ nhân quả: mục tiêu quyết định tổ chức, tổ chức được giao quyền hạn, quyền hạn thành quy trình, kết quả được đo và quay về điều chỉnh chiến lược.

Kiến trúc quản trị mục tiêu​Tám thành phần: chiến lược và mục tiêu, cơ cấu tổ chức, chức năng nhiệm vụ quyền hạn, quy trình vận hành, nhân sự và năng lực, chỉ tiêu và đánh giá, dữ liệu và công nghệ, cơ chế điều hành kiểm soát cải tiến; nối bằng quan hệ nhân quả và vòng phản hồi.​01 · nhóm M01, M02​Chiến lược và mục tiêu​Doanh nghiệp đi đâu, đo thành công bằng gì​02 · nhóm M03​Cơ cấu tổ chức​Ai nằm ở đâu, báo cáo cho​ai​03 · nhóm M03​Chức năng, nhiệm​vụ và quyền hạn​Mỗi đơn vị chịu trách​nhiệm việc gì, được quyết​định đến đâu​04 · nhóm M06, M07, M08…​Quy trình vận hành​Việc được làm thế nào,​bàn giao ra sao, kiểm​soát ở đâu​06 · nhóm M13, M05​Chỉ tiêu và đánh​giá hiệu suất​Kết quả ra sao so với mục​tiêu​05 · nhóm M04​Nhân sự và năng lực​Ai đủ năng lực để làm, được đánh giá và phát triển ra sao​07 · nhóm M15​Dữ liệu và công nghệ​Mọi người nhìn cùng một số liệu bằng công cụ nào​08 · nhóm M02, M16, M17​Cơ chế điều hành,​kiểm soát và cải​tiến​Làm sao phát hiện lệch, quyết định​kịp, và cải tiến liên tục​• Họp điều hành theo nhịp​• Điểm kiểm soát trong quy trình​• Quản lý thay đổi​• Vòng cải tiến​→ điều chỉnh mục tiêu,​quyền hạn, quy trình​
Mô hình chỉ ra quan hệ nhân quả và vòng phản hồi, không chỉ liệt kê thành phần.

3. Dòng chảy công việc xuyên chức năng

Sơ đồ làn chức năng theo dõi một đơn hàng qua mười bước và tám bộ phận. Mỗi lần đổi hàng là một điểm bàn giao; hình thoi là điểm phê duyệt, chấm tròn là điểm kiểm soát.

Sơ đồ làn chức năng: dòng chảy công việc​Mười bước từ dự báo bán hàng đến đánh giá kết quả qua tám bộ phận; hình thoi là điểm phê duyệt, chấm tròn là điểm kiểm soát; đường đỏ là phản hồi về dự báo kỳ sau.​Kinh doanh​Hoạch định​Mua hàng​Sản xuất​Chất lượng​Kho vận​Tài chính​Ban điều hành​1 Dự báo bán​hàng​​2 Hoạch định​nhu cầu​3 Kế hoạch​sản xuất​4 Mua hàng​5 Sản xuất​6 Kiểm tra​chất lượng​7 Nhập kho​8 Giao hàng​9 Ghi nhận​doanh thu​10 Đánh giá​kết quả​Phản hồi: kết quả đánh giá về dự báo và kế hoạch kỳ sau​Điểm phê duyệt​Điểm kiểm soát​Đổi hàng = điểm bàn giao giữa hai bộ phận​
Mỗi bước có bộ phận chủ trì, điểm bàn giao, điểm kiểm soát và cách xử lý khi lệch.

4. Ma trận phân quyền RACI mở rộng

RACI cho biết ai làm gì ở mỗi hoạt động trọng yếu. Mỗi hoạt động có đúng một người chịu trách nhiệm cuối cùng (A).

RThực hiệnNgười hoặc nhóm trực tiếp làm công việc; có thể có nhiều người cùng R.
AChịu trách nhiệm cuối cùngNgười duyệt kết quả và giải trình thành bại. Mỗi hoạt động có đúng một A.
CĐược tham vấnNgười cung cấp thông tin, ý kiến trước khi quyết định hoặc thực hiện.
IĐược thông báoNgười được cập nhật kết quả; không tham gia quyết định.
#Hoạt độngHĐQTCEOCVTKTTDLKTNB
1Phê duyệt tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõiARCCII
2Cấp quyền tiếp cận dữ liệu và hiện trườngIAIRR
3Khảo sát, kiểm kê nguồn, đánh giá mười mắt xíchIARRRC
4Thiết kế cơ cấu tổ chức, chức năng, RACICARCIC
5Trình Cổng quyết định 0ARRCII
6Ban hành SOP trọng yếu và kiểm soát chất lượng 5 bướcIACRIC
7Xây bảng điều hành và thí điểm AIIACCRC
8Kiểm toán độc lập việc thực hiệnIIA/R
9Executive Coaching và Leadership PathwayIARR
Ma trận mẫu của chương trình chuyển đổi quản trị Ma trận phân quyền RACI mẫu của chương trình BSC/KPI Thực chiến. Quyền quyết định thuộc HĐQT và CEO.

HĐQT: Hội đồng quản trị · CV: Cố vấn chiến lược · TK: Trưởng khối · TTDL: Trung tâm Dữ liệu & Điều hành · KTNB: Kiểm toán nội bộ. RACI khác DOA: RACI trả lời «ai làm gì trong quy trình», DOA trả lời «ai được quyết định điều gì, đến giới hạn nào».

CÂU HỎI ĐẦU TIÊN

Họp đủ, biên bản đủ, điểm KPI đẹp, vậy sao mục tiêu vẫn trượt?

Câu trả lời nằm ở khoảng cách giữa điều dễ đếm và điều cần đọc. Hai cột dưới đây cho bạn thấy ngay.

Điều dễ đếm (hoạt động)Điều cần đọc (kết quả)
Họp đánh giá hằng tháng, biên bản đầy đủHành động khắc phục có người, có hạn; vấn đề cũ không quay lại
Doanh thu vượt kế hoạch nhờ đẩy hàng vào kênhTăng trưởng đọc cùng tồn kho kênh, công nợ và dòng tiền
Phần lớn nhân viên được xếp loại đạtMục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp đạt
Mỗi bộ phận đạt KPI của riêng mìnhKPI phân rã theo quan hệ nhân quả của chiến lược
CEO đôn đốc, phân xử từng việcQuyền quyết định, trách nhiệm và ngưỡng cảnh báo nằm trong hệ thống

MẠCH XƯƠNG SỐNG

Đứt một trong mười mắt xích, hệ thống gãy ở đâu?

Chiến lược chỉ chạy khi mười mắt xích nối liền với việc làm hằng ngày. Bạn sẽ tự tay dựng đủ cả mười.

MƯỜI MẮT XÍCH: ĐỨT MỘT, CẢ HỆ THỐNG GÃY1Mô hìnhkinh doanh2Chiến lược3Mục tiêuchiến lược4BSC4 góc nhìn5KPIcông thức6Chỉ tiêutrọng số7Trách nhiệmRACI8Đo lườngđúng kỳ9Đánh giáminh bạch10Hành độngkhắc phụcĐọc từ trái sang phải ở hàng trên, rồi từ phải sang trái ở hàng dưới
Từ mô hình kinh doanh, qua BSC và KPI, đến hành động khắc phục có người chịu trách nhiệm.

VŨ KHÍ THỰC CHIẾN

Bốn công cụ giúp con số tự lên tiếng

Từ dữ liệu đến ngoại lệ, nguyên nhân gốc, người chịu trách nhiệm và hành động. Mỗi công cụ trả lời một câu hỏi bạn đang gặp.

Máy chạy hết ca mà vẫn thiếu hàng: khâu nào làm sụt hiệu suất?

OEE = Sẵn sàng × Hiệu suất × Chất lượng. Tách ra từng nhân tố, bạn chỉ thẳng được khâu cần chữa trước thay vì nhìn một con số tổng.

Học ở buổi 9 →
OEE78,2%Sẵn sàng (A)87,0%Dừng máy hỏngChuyển đổi mã hàngHiệu suất (P)93,0%Chạy chậm tốc độDừng vặtChất lượng (Q)96,6%Phế phẩmLàm lại××87,0% × 93,0% × 96,6% = 78,2%Ví dụ tính trên chuyền L1 của SmartLife
Chuyền L1 của SmartLife: ba con số nhân nhau ra OEE 78,2%. Khâu nào kéo tụt?

KPI chuyền hụt: đổ lỗi cho công nhân hay chữa nguyên nhân gốc?

Con người, Máy móc, Vật liệu, Phương pháp, Môi trường (4M1E). Mỗi KPI hụt được truy về đúng nhóm nguyên nhân để chữa tận gốc.

Học ở buổi 9 →
HụtKPI chuyềnCon ngườiTay nghềCa kípMáy mócHỏng đột xuấtHiệu chuẩnVật liệuLô lỗiPhương phápThiếu tiêu chuẩnĐổi mã hàngMôi trườngNhiệt độ, bụiNối KPI hụt với năm nhóm nguyên nhân gốc: 4M + 1E
Năm nhóm nguyên nhân gốc của một KPI chuyền bị hụt.

"Việc của mọi người" nên không của ai: ai thật sự chịu trách nhiệm?

Ma trận phân quyền RACI: mỗi KPI chỉ có một chữ A, một người đứng tên chịu trách nhiệm.

Học ở buổi 9 →
CEOKinh doanhSản xuấtKế toánDoanh thuIA/RCCTồn kho kênhIA/RCIOEE chuyềnIIA/RIThu hồi công nợIA–RR thực hiệnA chịu trách nhiệm chínhC tham vấnI thông báoMỗi dòng chỉ có MỘT chữ A: một KPI, một người chịu trách nhiệm.
Ma trận RACI mẫu cho bốn KPI và bốn vị trí lãnh đạo.

Doanh thu tăng 20% mà dòng tiền xấu đi: hàng đã đến tay người mua chưa?

Bài thực hành tình huống số 7: bạn đặt bán vào cạnh bán ra, đọc tồn kênh, số ngày thu tiền (DSO) và nợ quá hạn để thấy điều con số đẹp đang che giấu.

Học ở buổi 10 →
Nhà máyNhà phân phốiThị trườngtồn kênhBÁN VÀOra khỏi khoBÁN RAđến người muaDoanh thu tăng chưa chắc là bán tốtBán vào nhiều hơn bán ra thì hàng đang nằm lại ở kênh.Tồn kênh = Bán vào − Bán raĐọc cùng: DSO, nợ quá hạn, dòng tiền theo từng nhà phân phốiHàng nằm lại ở kênh càng nhiều, dòng tiền càng căng.
Tồn kênh bằng bán vào trừ bán ra.

LỘ TRÌNH

12 chuyên đề thực chiến: đi từ hiểu đúng đến vận hành được

Bốn cấp độ: nhận thức, thiết kế hệ thống, đo lường và triển khai, vận hành và cải tiến. Ba bài test năng lực thực chiến sau buổi 4, 8 và 12.

Thảo luận nhóm thực chiến: nhóm 4–5 người trong phòng riêng, cùng làm trên một bảng Google Sheets và bảo vệ quyết định trước nhóm đóng vai lãnh đạo. Xem cách chạy thảo luận nhóm →

BẠN MANG VỀ

7 thứ bạn mang về và dùng được ngay sáng hôm sau

  1. Biến chiến lược thành việc làm mỗi ngày

    Mỗi phòng biết việc hôm nay kéo công ty về đâu.

    Bạn có: hồ sơ chiến lược 1 trang · S01, S04

  2. Vẽ bản đồ 4 trụ cột, thấy rõ cái gì kéo doanh thu

    Nhân – Quy trình – Khách – Tiền, nối bằng mũi tên nhân quả.

    Bạn có: bản đồ chiến lược 12–16 mục tiêu · S02, S05

  3. Viết từ điển KPI: một số, một công thức, một chủ

    Hết cãi nhau về cách tính và nguồn số liệu.

    Bạn có: từ điển 10 KPI · S03, S06

  4. Đặt chỉ tiêu, ngưỡng, trọng số mà không ai thấy bất công

    Chấm điểm minh bạch, xử lý được cả tình huống bất khả kháng.

    Bạn có: bảng chấm điểm chạy 3 kỳ · S07, S08

  5. Chia KPI xuống phòng ban và dây chuyền

    Dùng RACI, OEE, 4M1E để mỗi người biết mình chịu trách nhiệm gì.

    Bạn có: KPI 3 phòng ban + bảng phân rã OEE · S09

  6. Họp tháng bằng dữ liệu, sửa đến tận gốc

    Đọc sai lệch, tìm nguyên nhân, giao người, giao hạn.

    Bạn có: bảng điều hành + hồ sơ phân tích 2 KPI hụt · S10, S11

  7. Dựng quy chế để KPI tự chạy bền

    Không phụ thuộc vào một cá nhân, có cơ chế thay đổi và duy trì.

    Bạn có: quy chế quản trị + lộ trình áp dụng 12 tháng · S12

TS. Liu Đức, chuyên gia tư vấn chiến lược và vận hành doanh nghiệp, tác giả khóa học BSC/KPI thực chiến

TÁC GIẢ CHƯƠNG TRÌNH

TS. Liu Đức

Chuyên gia tư vấn chiến lược và vận hành doanh nghiệp, hơn 20 năm làm việc tại doanh nghiệp FDI Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông. Chuyên sâu BSC/KPI, ERP/SAP, ISO, 4M1E, RACI và phân quyền quyết định.

THỨC TỈNH ĐỂ KHÔN NGOAN HƠN.

Nhận thức mới. Chiến lược đúng. Giá trị bền vững.

Thử trắc nghiệm mẫu